Tekst: Matheu Bemelmans | Foto’s: Bisdom Roermond en Foyer de Charité

Op retraite gaan is populair. Je een paar dagen terugtrekken uit het drukke dagelijkse leven om even tot rust te komen, is helemaal in. Gastenkamers van kloosters zijn al maanden tevoren volgeboekt. Ook retraitehuis Foyer de Charité Marthe Robin in Thorn heeft over belangstelling niet te klagen. Dit jaar bestaat de Nederlandse tak van deze internationale gemeenschap 50 jaar, waarvan 45 jaar in het witte stadje.

Het voormalige herenhuis Groenenberg aan de rand van Thorn deed jarenlang dienst als klooster voor de zusters van Maria Opdracht die in het huis en de aanbouw een bejaardenhuis runden. Sinds 1981 is het in handen van de gemeenschap Foyer de Charité, die het pand niet alleen grondig opknapte, maar er nog niet zo lang geleden een nieuwe vleugel bijbouwde ten behoeve van de gasten die hier een aantal dagen stilte en bezinning komen zoeken. In 2025 waren het verspreid over het hele jaar meer dan 650.

“Mensen zoeken hier rust, stilte, gebed en verdieping,” zegt Yvonne Willemse, die zelf al 40 jaar tot de gemeenschap in Thorn behoort. “Zeker als we Bijbelverhalen aanbieden. Dan gaat voor de meeste gasten een heel nieuwe wereld open. Laatst zei iemand aan het einde van een retraite: ‘We hebben de afgelopen dagen weinig met elkaar gepraat en toch had ik het gevoel dat we samen kerk waren’. Dat zijn de mooiste reacties.”

Willemse is een van de vijf leden van de Foyergemeenschap die permanent in de foyer in Thorn wonen. Een van de anderen is André Pierik, priester van het bisdom Roermond en sinds 2003 ‘vader’ van de Foyer, zoals de gebruikelijke titel is. Hij legt uit: “De Foyer de Charité is een gemeenschap van leken met een priester die samen als christenen proberen te leven en de schoonheid van God uitdragen. Dat doen ze onder meer door het organiseren van retraites.” Willemse vult aan: “Het samen leven staat op de eerste plaats en gasten zijn welkom om een of meer dagen met ons mee te leven.” 

Lekenbeweging

De Foyer de Charité is geen congregatie of kloosterorde. “De meeste leden zijn leken die zo dicht mogelijk bij het dagelijks leven van de gasten staan,” legt Pierik uit. “Wie zich aansluit, legt geen gelofte af, maar spreekt een ‘engagement’ uit voor het leven. Iedereen blijft in de levensstaat waarin hij of zij toetreedt. Dat wil zeggen: als je ongehuwd bent, blijf je ongehuwd. Maar ook een echtpaar zou zich kunnen aansluiten, mits ze allebei die roeping voelen.”

Want lid worden van de Foyergemeenschap doe je wel uit roeping, vertelt Willemse. “Ik had een baan op een dagverblijf bij verstandelijk gehandicapten en alles ging z’n gangetje, maar het was ook een middelmatig leven. Totdat ik een keer hier aan een retraite deelnam en me meteen thuis voelde. Daarna heb ik een kennismakingstraject gevolgd en een paar jaar later ook een kinderboek over de stichteres van de Foyer geschreven. Ik heb een heel bewuste keuze gemaakt om lid te worden. Ik mopper weleens, maar ik heb nog nooit een dag spijt gehad dat ik toegetreden ben.”

Marthe Robin

De Foyer de Charité is in de jaren dertig van de vorige eeuw in Frankrijk ontstaan op initiatief van de mystica Marthe Robin, een eenvoudige boerendochter die 50 jaar lang bedlegerig was en tijdens haar ziekte bijzondere ervaringen en visioenen had. “Zij voorzag vóór de Tweede Wereldoorlog al dat er een tijd zou komen waarin leken een belangrijke rol in de kerk zouden gaan spelen,” vertelt Pierik. “Daarom wilde ze plekken creëren waar leken gevormd kunnen worden. Het ging haar niet alleen om kennisoverdracht, maar ook om geloofsbeleving en het gevoel van samen kerk zijn. Ze wilde christenen met een ruggengraat vormen.”

In 1936 vroeg Marthe Robin een priester die haar bezocht om in haar dorp Châteauneuf-de-Galaure retraites te preken. Zo begon in een plaatselijke school de eerste Foyer de Charité, wat letterlijk ‘haard van liefde’ betekent. Voor de in 1981 overleden Robin loopt een proces tot zaligverklaring, dat alleen nog op de erkenning van een wonder wacht.

Kritiek

Tijdens de onderzoeken naar haar leven, kwamen er ook verhalen boven tafel dat haar mystieke ervaringen niet echt zouden zijn geweest. Willemse kent de kritiek. “Een Belgische priester heeft er een boek over geschreven. Maar hij ziet over het hoofd dat Marthe in haar leven een hele ontwikkeling heeft doorgemaakt. Hij heeft die groei niet mee voltrokken. Ook vergeet hij dat Marthe geen gestudeerd iemand was. Om haar ervaringen te beschrijven, gebruikte ze de woorden die ze van anderen kende. Hij noemde dat later plagiaat, maar dat is niet terecht en dat heeft het Vaticaan ook erkend.”

De discussie over de oprechtheid van Marthe Robins ervaringen heeft de groei van de foyers in ieder geval niet tegengehouden. Inmiddels zijn er wereldwijd meer dan zestig foyers met in totaal zo’n 850 leden. Frankrijk telt een aantal huizen, maar er zijn ook gemeenschappen elders in Europa en in Azië, Afrika, Zuid-Amerika en een in Canada. De Nederlandse tak ontstond 50 jaar geleden.

In 1976 vestigden de eerste leden zich vanuit België in het Brabantse Keldonk, samen met pater Willy van Hooren uit Maastricht. In 1981 verhuisde de gemeenschap naar de huidige plek in het bisdom Roermond. De gemeenschap in Thorn bestaat momenteel uit vijf leden. Dat is relatief klein. In Frankrijk zijn er gemeenschappen met wel zestig leden. Net als in Thorn bieden ze de gelegenheid voor retraites. “Maar er zijn ook huizen die daarnaast en school, een polikliniek of een eigen landbouwbedrijfje hebben,” legt Willemse uit. “Zo mogelijk sluiten we graag aan bij de nood van de omgeving. Retraites organiseren is onze zending, maar levert niet overal voldoende op om van te leven.”

Retraites

Maandelijks worden er in het huis in Thorn diverse soorten bezinningsdagen en retraites aangeboden. Het programma varieert van een of meer zogeheten ‘stille dagen’ tot een complete retraiteweek. En ‘stille dag’ wordt letterlijk bedoeld. Buiten de inleidingen aan de hand van Bijbelverhalen, wordt er in principe niet gesproken. Willemse: “Het is echt niet zo dat we de hele dag ‘psss’ lopen te roepen. Als iemand iets wil vragen of behoefte heeft aan een persoonlijk gesprek kan dat natuurlijk, maar de sfeer van de retraites is er wel een van rust en stilte.” De groepen bestaan doorgaans uit tien tot vijfentwintig deelnemers. Naast een aantal vaste gebedsmomenten staan er elke dag drie inleidingen rond een Bijbeltekst op het programma. Vaak worden die inleidingen door vader Pierik gegeven en soms door een externe spreker. Willemse: “Als gemeenschap en gasten beleven we deze dagen samen. We eten samen, we bidden samen en zijn samen stil.

Dat heeft als voordeel dat wij onze gasten goed kennen en dat zij onze gemeenschap ook leren kennen.” De belangstelling voor de retraites is groot. “Wat ook opvalt, is dat de leeftijd van de deelnemers jonger wordt,” zegt Willemse. “Toen we hier 45 jaar geleden begonnen, kwamen er vooral bejaarde zusters, daarna kwamen de oma’s en nu komen mensen met gezinnen, veertigers en vijftigers.”

Kindergebedsschool

Ook voor kinderen en jongeren worden er inmiddels ‘retraites’ op hun niveau aangeboden. “Een paar jaar geleden zijn we met een kindergebedsschool begonnen,” vertelt Pierik blij. “Spelenderwijs leren we kinderen hoe je kunt bidden, hoe je samen stil kunt zijn en ook hoe je samen naar een evangelieverhaal kunt luisteren.” De kindergebedsschool is bedoeld voor kinderen van groep vier tot en met acht. “In het programma zit genoeg spel en ontspanning, maar het is geen zomerkamp,” zegt Willemse. “We willen de kinderen laten ontdekken dat God ook met hen bezig is.”

De belangstelling voor de kindergebedsschool is volgens Willemse en Pierik groot. “Het idee is gekomen van ouders die hier aan een retraite deelnamen en vroegen of zoiets ook voor hun kinderen bestond. We kunnen maximaal 25 kinderen in één keer ontvangen en we zitten bijna altijd vol.” Willemse vult aan: “De kinderen die komen, vinden het heel fijn om een tweede of derde keer terug te komen. Vorig jaar zei een meisje na afloop dat ze de stilte in de kapel zo gezellig had gevonden.”

Na 50 jaar hebben de Foyerleden ook nog wel wensen voor de toekomst. “Een paar nieuwe roepingen zou niet verkeerd zijn,” merkt Pierik op. “En ik zie wel een plek voor ons in het begeleiden van de zogeheten ‘nieuwe katholieken’, de mensen die op volwassen leeftijd de weg naar kerk vinden of terugvinden. Ik denk dat wij hen wel iets te bieden hebben.”

Het 50-jarig jubileum van de Foyer de Charité wordt op 19 september gevierd in aanwezigheid van onder anderen bisschop Ron van den Hout van Roermond. Een programma voor de feestdag volgt later dit jaar. Meer info over het jubileum en de retraites en bezinningsdagen is te vinden op www.foyer-thorn.nl